Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những biến động mới trên thị trường năng lượng, logistics và thương mại toàn cầu.

Dù Việt Nam không chịu tác động trực tiếp từ chiến sự, nhiều chuyên gia nhận định các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp thương mại và phân phối, vẫn có thể chịu ảnh hưởng trước áp lực chi phí vận tải, giá năng lượng và sự gián đoạn chuỗi cung ứng có thể diễn biến trong thời gian dài.

Bài viết thuộc chuyên mục Tin tức thị trường & kinh tế do MBW Digital thực hiện. Đăng ký kênh MBW Digital Newsletter để nhận báo cáo định kỳ từ chúng tôi!

Áp lực lạm phát, hiệu ứng “domino” với thương mại, dịch vụ

Các thông tin thị trường gần đây cho thấy căng thẳng tại Trung Đông đang gây áp lực không nhỏ tới toàn bộ nền kinh tế, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ở Việt Nam, đồng thời làm gia tăng lo ngại về:

• Phí bảo hiểm hàng hóa và phụ phí chiến tranh trên các tuyến vận tải quốc tế.
• Chi phí logistics tăng, không chỉ ở các tuyến liên quan trực tiếp đến khu vực xung đột mà còn lan sang nhiều tuyến khác.
• Độ ổn định của lịch vận chuyển suy giảm, khiến thời gian giao hàng kéo dài và kế hoạch nhập hàng, giao hàng khó dự báo hơn.

Với các lô hàng đi qua hành lang Suez – Biển Đỏ, nếu rủi ro an ninh tăng, tàu có thể phải vòng qua mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình thêm 8–10 ngày. Trong khi đó, chi phí logistics với đơn hàng xuất sang khu vực Trung Đông hiện được ghi nhận ở mức 10–20% giá thành, và có thể tăng lên 15–25% nếu căng thẳng kéo dài.

Ở góc độ vĩ mô, áp lực được nhắc đến nhiều nhất hiện nay là giá dầu. Nếu giá dầu tiếp tục neo cao, tác động sẽ không chỉ dừng ở chi phí nhiên liệu mà còn lan sang vận tải, sản xuất, giá nhập khẩu và sức ép lạm phát.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme) cho rằng, với Việt Nam, các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz hay Biển Đỏ có thể bị ảnh hưởng gián tiếp bởi căng thẳng quân sự. Khi rủi ro an ninh tăng, phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container sẽ đều tăng, tác động trực tiếp đến những ngành phụ thuộc lớn vào chi phí logistics như dệt may, da giày, nông sản… (trích vnbusiness.vn) 

4 rủi ro doanh nghiệp thương mại, phân phối cần cảnh giác

1. Chi phí logistics tăng nhanh và khó dự báo

Đây là rủi ro dễ thấy nhất trong ngắn hạn. Khi xung đột leo thang, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với:

• Phụ phí chiến tranh.
• Chi phí bảo hiểm cao hơn.
• Phụ phí đổi tuyến vận tải.
• Cước vận chuyển tăng trên diện rộng.

Điều đáng lưu ý là chi phí logistics không chỉ tăng ở các tuyến đi thẳng vào khu vực xung đột. Trong nhiều trường hợp, biến động tại một số tuyến hàng hải trọng yếu có thể tạo ra tác động dây chuyền lên toàn bộ mạng lưới vận tải quốc tế. Vì vậy, ngay cả những doanh nghiệp không giao thương trực tiếp với Trung Đông vẫn có thể chịu ảnh hưởng.

Với doanh nghiệp phân phối, vấn đề không chỉ nằm ở việc cước tàu tăng, mà ở chỗ giá vốn có thể thay đổi nhanh hơn chu kỳ cập nhật giá bán. Nếu doanh nghiệp vẫn ra quyết định theo dữ liệu cũ, biên lợi nhuận có thể bị co hẹp rất nhanh.

2. Giá dầu tăng kéo theo chi phí vận hành toàn chuỗi

Nhiều nhận định chuyên gia cho rằng giá dầu là kênh truyền dẫn rủi ro mạnh nhất từ xung đột Trung Đông vào kinh tế Việt Nam. Trong kịch bản bất ổn kéo dài, giá dầu thế giới có thể tiếp tục neo cao, từ đó đẩy chi phí vận tải, giao hàng, lưu kho và sản xuất cùng tăng.

Với doanh nghiệp thương mại – phân phối, tác động này thường xuất hiện theo chuỗi:

• Chi phí vận chuyển tăng.
• Chi phí giao hàng nội địa tăng.
• Chi phí đội xe và kho vận tăng.
• Nhà cung cấp điều chỉnh giá đầu vào

Theo một đánh giá mới công bố ngày 6/3, giá dầu toàn cầu đã tăng khoảng 30% từ đầu năm, và xu hướng này có thể khiến lạm phát CPI của Việt Nam tăng từ khoảng 2,5% lên gần 4% trong những tháng tới. Đây là tín hiệu đặc biệt quan trọng với các doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp hoặc phụ thuộc mạnh vào vận tải.

3. Chuỗi cung ứng có nguy cơ bất ổn, giao hàng chậm hơn

Một rủi ro khác đang hiện rõ là khả năng chuỗi cung ứng bị xáo trộn. Khi lịch vận chuyển thay đổi hoặc tuyến vận tải phải điều chỉnh, doanh nghiệp sẽ gặp khó trong việc giữ đúng kế hoạch nhập hàng, bán hàng và tồn kho.

Một số tín hiệu đã xuất hiện trên thị trường:

• Hành trình vận tải có thể kéo dài thêm 8–10 ngày nếu đổi tuyến
• Một số chuyến bay vận tải hàng hóa đã bị hủy
• Hàng tươi sống và hàng cần giao đúng lịch chịu rủi ro cao hơn
• Doanh nghiệp phải cân nhắc lại hợp đồng, bảo hiểm và điều kiện giao hàng

Với doanh nghiệp thương mại – phân phối trong nước, điều này có thể dẫn đến ba hệ quả rất cụ thể: hàng về chậm hơn, thiếu hàng cục bộ và phải mua thay thế với giá cao hơn.

4. Rủi ro tài chính, tỷ giá và lạm phát quay trở lại

Khi giá dầu, chi phí logistics và giá nguyên liệu cùng tăng, áp lực sẽ dần lan sang lạm phát, lãi suất và tỷ giá. Đây là rủi ro đặc biệt đáng quan tâm với các doanh nghiệp đang sử dụng vốn lưu động lớn, nhập hàng thường xuyên hoặc duy trì công nợ dài để giữ doanh số.

Ở góc độ tài chính, rủi ro thường đến theo từng lớp:

• Giá vốn tăng.
• Tồn kho cần nhiều vốn hơn để duy trì.
• Chu kỳ thu tiền có thể chậm lại.
• Dòng tiền bắt đầu chịu áp lực rõ hơn.

Trong khi đó, một số tổ chức phân tích dự báo lãi suất huy động 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50–100 điểm cơ bản, lên khoảng 7%/năm nếu áp lực lạm phát và tỷ giá tăng lên. Trong kịch bản tiêu cực hơn, nếu giá dầu vượt 100 USD/thùng, lạm phát có thể vượt 5% và tăng trưởng GDP có thể giảm rõ hơn. 

Mức độ tác động với kinh tế Việt Nam: không quá lớn ở vĩ mô, nhưng không thể chủ quan ở cấp doanh nghiệp

Nhiều đánh giá gần đây cho rằng tác động chung với kinh tế Việt Nam hiện vẫn ở mức vừa phải. Nguyên nhân là thương mại trực tiếp với Trung Đông chưa quá lớn, trong khi cú sốc hiện tại được xem chủ yếu là cú sốc giá dầu, chi phí vận tải và tâm lý thị trường.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là doanh nghiệp có thể chủ quan. Trên thực tế, tác động thường không phân bổ đều. Những doanh nghiệp dễ bị ảnh hưởng hơn thường là nhóm:

• Phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu hoặc hàng nhập khẩu.
• Có biên lợi nhuận thấp.
• Phụ thuộc lớn vào vận tải và giao hàng đúng hạn.
• Đang phải mở rộng công nợ để giữ tăng trưởng.

Nói cách khác, rủi ro ở tầm quốc gia có thể chưa quá lớn, nhưng ở cấp độ từng doanh nghiệp, sức ép lên chi phí, dòng tiền và kế hoạch giao hàng vẫn là rất thực tế.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì ngay từ bây giờ?

Từ các khuyến nghị được nhắc đến trong nhiều phân tích gần đây, doanh nghiệp nên nhanh chóng triển khai các biện pháp ứng phó chủ động thay vì chờ thị trường ổn định trở lại. 

Theo chuyên gia kinh tế, doanh nghiệp trong nước đặc biệt là nhóm xuất nhập khẩu cần theo dõi sát chi phí, chuẩn bị kịch bản thay thế và tăng khả năng phản ứng nhanh trong vận hành.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đã yêu cầu các hiệp hội ngành hàng khẩn trương rà soát, đánh giá tác động đối với hoạt động xuất nhập khẩu, logistics và nguồn cung nguyên liệu; đồng thời đề xuất giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp. Bộ Công thương cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, vận chuyển và xuất nhập khẩu phù hợp; tăng dự trữ nguyên liệu, đa dạng hóa nguồn cung và thị trường thay thế nhằm hạn chế rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng.

Với doanh nghiệp thương mại – phân phối, có 4 việc nên ưu tiên:

• Cập nhật chi phí logistics và giá vốn theo tuần, thay vì chờ đến cuối tháng mới điều chỉnh.
• Rà soát các mã hàng và nguồn cung có mức độ phụ thuộc cao, đặc biệt là nhóm hàng nhập khẩu hoặc cần giao đúng lịch.
• Kiểm tra lại hợp đồng, bảo hiểm, điều kiện giao hàng và điều khoản giá, nhất là với các đơn hàng quốc tế.
• Chuẩn bị nguồn cung thay thế và kịch bản thay đổi thị trường, nếu thời gian giao hàng tiếp tục kéo dài.
• Theo dõi chặt tồn kho, công nợ, biên lợi nhuận và dòng tiền, vì đây là nhóm chỉ số phản ánh tác động sớm nhất.

Các khuyến nghị gần đây từ giới logistics cũng nhấn mạnh cần có cơ chế cập nhật thường xuyên về tuyến vận tải, phụ phí, bảo hiểm, giá cước và nhiên liệu để doanh nghiệp kịp điều chỉnh kế hoạch vận chuyển và giảm áp lực dòng tiền khi chi phí tăng đột biến. 

Với CEO doanh nghiệp thương mại, phân phối, điều quan trọng lúc này không phải là dự đoán xung đột sẽ kéo dài bao lâu, mà là xác định nhanh doanh nghiệp mình đang nhạy cảm nhất với rủi ro nào: giá vốn, thời gian giao hàng, tồn kho hay dòng tiền. 

Đây là giai đoạn doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy mua – bán theo thị trường sang quản trị rủi ro chuỗi cung ứng.

Nếu doanh nghiệp đang tìm kiếm một giải pháp quản trị toàn diện để làm chủ dữ liệu, hỗ trợ quản trị rủi ro, đừng quên Tham khảo MBW Next để được tư vấn chuyên sâu 1-1 và demo theo nhu cầu.